Mirror Kolharpur
महाराष्ट्र: भारतातील हॉस्पिटॅलिटी (आतिथ्य) क्षेत्र झपाट्याने विस्तारत असताना, हॉटेल उद्योगाला प्रवेश-स्तरीय प्रशिक्षित मनुष्यबळाची मोठी कमतरता जाणवत आहे. भरतीतील तूट, कर्मचाऱ्यांची वाढती गळती आणि तात्काळ कामासाठी तयार उमेदवारांची गरज लक्षात घेता, ‘थेट प्लेसमेंट’ आधारित हॉस्पिटॅलिटी व्यावसायिक डिप्लोमा पाथवे हा प्रभावी व व्यावहारिक पर्याय म्हणून पुढे येत आहे.हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रात केवळ व्यवस्थापक किंवा वरिष्ठ तज्ज्ञांचीच नव्हे, तर शिस्तबद्ध, सेवा-केंद्रित आणि ऑपरेशन्सशी पटकन जुळवून घेणाऱ्या प्रवेश-स्तरीय कर्मचाऱ्यांची मोठी गरज असते. विविध बाजारपेठांमध्ये कुशल व अर्धकुशल श्रेणीत ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत मनुष्यबळाची कमतरता जाणवत असल्याने, उद्योग असंघटित भरतीऐवजी संरचित मनुष्यबळ पुरवठा व्यवस्थेकडे वेगाने वळत आहे.
पारंपरिक “प्रथम प्रशिक्षण, नंतर नोकरी” या पद्धतीऐवजी, या मॉडेलमध्ये उमेदवारांना सुरुवातीपासूनच प्रत्यक्ष हॉटेलमध्ये काम करण्याची संधी मिळते. उमेदवार थेट प्लेसमेंटद्वारे काम सुरू करतात आणि त्याचवेळी ग्रूमिंग, कामाच्या ठिकाणी आवश्यक तयारी, संवाद कौशल्य, विभागीय ओळख तसेच संरचित व्यावसायिक डिप्लोमा फ्रेमवर्क अंतर्गत टप्प्याटप्प्याने प्रगती करतात. त्यामुळे उद्योगाला तात्काळ उपयुक्त कर्मचारी मिळतात आणि उमेदवारांना प्रत्यक्ष अनुभवासह करिअरची मजबूत दिशा मिळते.
या पाथवे कार्यक्रमात उमेदवारांची ओळख व ऑनबोर्डिंगनंतर संवाद कौशल्य, व्यावसायिक शिस्त, सेवा-दृष्टिकोन, ग्रूमिंग मानके, हॉस्पिटॅलिटी वर्तनशैली यावर विशेष भर दिला जातो. त्यानंतर उमेदवारांना प्रत्यक्ष हॉटेल भूमिकांमध्ये प्लेसमेंट दिले जाते, ज्यामुळे त्यांना वास्तव ऑपरेशनल अनुभव मिळून आवश्यक कौशल्ये आणि व्यावसायिक सवयी प्रत्यक्ष कामातून विकसित होतात.
हा कोर्स पारंपरिक वर्गाधारित (क्लासरूम-बेस्ड) पद्धतीचा नसून, तो मुख्यतः प्लेसमेंट-लिंक्ड स्वरूपाचा आहे. विद्यार्थ्याला त्याच्या शहरात किंवा जवळच्या ठिकाणी प्रत्यक्ष कामाच्या अनुभवासह प्लेसमेंट दिली जाते आणि वर्षातून एकदा मूल्यांकन/परीक्षा घेतली जाते. सध्या मूल्यांकन/परीक्षा केंद्रे मुंबई आणि पुणे येथे नियोजित आहेत. त्यामुळे हा कार्यक्रम मुंबई, पुणे, नागपूर, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, कोल्हापूर, सोलापूर तसेच इतर प्रमुख शहरांमध्ये प्लेसमेंट उपलब्धतेनुसार उपलब्ध होऊ शकतो.
उदाहरणार्थ, नाशिकमधील विद्यार्थी नाशिकमध्येच किंवा छत्रपती संभाजीनगरमधील विद्यार्थी तेथेच प्लेस होऊ शकतो; मात्र वार्षिक मूल्यांकन/परीक्षेसाठी मुंबई किंवा पुणे येथे उपस्थित राहावे लागू शकते. त्यामुळे विद्यार्थी आपल्या शहरात काम करत शिक्षण पूर्ण करण्याची सुविधा या कोर्समध्ये उपलब्ध होते.
चौकशी प्राप्त झाल्यानंतर अधिकृत समुपदेशक/प्रवेश अधिकारी विद्यार्थ्याशी संपर्क साधून स्थानानुसार व्हिडिओ कॉल किंवा प्रत्यक्ष भेटीद्वारे छोटा संवाद सत्र निश्चित करतात. ही औपचारिक मुलाखत नसून विद्यार्थ्याची योग्यता आणि मार्गदर्शनासाठी चर्चा असते. यात विद्यार्थ्याची पार्श्वभूमी, आवड, गांभीर्य, संवाद कौशल्याची पातळी आणि करिअर अपेक्षा समजून घेतल्या जातात तसेच कोर्सची रचना, प्लेसमेंट-लिंक्ड मॉडेल, वार्षिक मूल्यांकन प्रक्रिया आणि पुढील संधींबाबत सविस्तर माहिती दिली जाते.
विद्यार्थी योग्य असल्यास पुढे सविस्तर करिअर समुपदेशन सत्र घेतले जाऊ शकते. या सत्रात पालक किंवा कुटुंबातील सदस्य सहभागी होऊ शकतात. त्यानंतर प्रवेश/नोंदणी फॉर्म भरून आवश्यक कागदपत्रे सादर करावी लागतात. संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाइन पूर्ण करता येते.
औपचारिक प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर नोंदणी केली जाते आणि विद्यार्थी आयडी/ओळखपत्र तयार केले जाऊ शकते. प्लेसमेंटपूर्वी विद्यार्थ्यांसाठी वर्ग प्रशिक्षण/ओरिएंटेशन घेतले जाऊ शकते. यात ग्रूमिंग, कामाच्या ठिकाणी तयारी, संवाद कौशल्य तसेच मूलभूत विभागीय ओळख यांचा समावेश असतो. नोंदणी व प्रारंभिक तयारीनंतर प्लेसमेंट प्रक्रिया साधारणपणे दोन आठवडे लागू शकते; मात्र शहर, विभाग, हॉटेलच्या गरजा आणि उमेदवाराची तयारी यानुसार यात बदल होऊ शकतो.
या डिप्लोमा कोर्ससाठी पात्रता इयत्ता १२वी उत्तीर्ण (कोणताही शाखा/प्रवाह) अशी असून विद्यार्थ्याला १२वीची गुणपत्रिका सादर करावी लागते. जे विद्यार्थी १२वी उत्तीर्ण झालेले नाहीत, त्यांना संबंधित प्रमाणपत्र कोर्स किंवा अन्य योग्य पर्यायांबाबत मार्गदर्शन दिले जाऊ शकते.
हा कोर्स कोणत्याही पारंपरिक कॉलेज किंवा विद्यापीठाच्या कॅम्पस-आधारित कोर्ससारखा नसून, हा एक प्लेसमेंट-आधारित व्यावसायिक डिप्लोमा/प्रमाणपत्र पाथवे आहे. यात विद्यार्थी प्रशिक्षणार्थी म्हणून प्रत्यक्ष हॉस्पिटॅलिटी प्रॉपर्टीमध्ये काम सुरू करतो आणि ऑन-द-जॉब प्रशिक्षणाद्वारे पुढे प्रगती करतो. हा कार्यक्रम ‘स्किल इंडिया’ फ्रेमवर्क अंतर्गत शासन-मान्य/मंजूर व्यावसायिक कौशल्य संरचनेशी सुसंगत असून प्रमाणपत्र/डिप्लोमा प्रगती मान्यताप्राप्त संस्थात्मक व्यवस्थेमार्फत केली जाते.
या उपक्रमाला अधिक विश्वासार्हता देण्यासाठी सहाय्यक व्यावसायिक संस्था २००७ पासून कार्यरत असून तिला ISO 9001:2015 प्रमाणपत्र तसेच विविध संस्थात्मक नोंदणी व मान्यता प्राप्त आहेत. तसेच हॉस्पिटॅलिटी आणि व्यावसायिक प्रशिक्षण क्षेत्रातील तीन दशकांहून अधिक अनुभव असलेल्या नेतृत्वाचे मार्गदर्शन व उद्योग-संलग्न नेटवर्कचा आधार लाभत असल्याने, हा कार्यक्रम आघाडीच्या हॉटेल समूहांच्या प्रत्यक्ष भरती मागणीशी सुसंगत ठरत आहे.
हा कार्यक्रम STAAR UNIADVISE (स्टार युनिऍडवाइस) या शिक्षण व करिअर पाथवे क्षेत्रातील अनुभवी संस्थेमार्फत समर्थित व कार्यान्वित केला जात आहे. उमेदवार संकलन, प्राथमिक छाननी, चॅनेल अॅक्टिव्हेशन तसेच अंमलबजावणी देखरेख यामध्ये संस्था सक्रिय भूमिका बजावत असून, हा मॉडेल महाराष्ट्रातील विविध भागांमध्ये प्रभावीपणे राबवणे शक्य होत आहे.
उमेदवारांसाठी हा कार्यक्रम नोकरी, प्रत्यक्ष अनुभव, करिअर विकास आणि व्यावसायिक डिप्लोमा यांचे संपूर्ण पॅकेज देतो; तर हॉटेल्ससाठी सातत्यपूर्ण आणि प्रशिक्षित प्रवेश-स्तरीय मनुष्यबळाचा विश्वासार्ह पुरवठा निर्माण करतो. म्हणूनच ‘जॉब-फर्स्ट करिअर बिल्डिंग’ या नव्या दिशेचा निर्णायक बदल म्हणून या मॉडेलकडे पाहिले जात आहे.
