मकर संक्रांत : जुनी परंपरा आणि तिळ-गुळ खाण्यामागील आरोग्यशास्त्र

चीफ डायटिशियन स्वाती अवस्थी, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर यांचे तज्ज्ञ मार्गदर्शन

भारतामध्ये मकर संक्रांत हा सण साजरा करण्याची तयारी सुरू झाली की घराघरात तिळ आणि गुळाचा सुगंध दरवळू लागतो. शतकानुशतके चालत आलेली तिळ-गुळ खाण्याची ही जुनी परंपरा केवळ सांस्कृतिक प्रथा नसून आपल्या आहार आणि आरोग्याबद्दलच्या जाणिवेचे उत्तम उदाहरण आहे. वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूरच्या मते, सण हे केवळ आनंद साजरा करण्याची संधी नाही, तर आपल्या आरोग्याची काळजी घेण्याची संधी देखील आहे.
मकर संक्रांतीला सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो. यामुळे दिवस मोठे होऊ लागतात, शरीरात नवी ऊर्जा येते आणि हळूहळू थंडी कमी होऊ लागते. परंपरेनुसार, या ऋतूबदलाच्या काळात शरीर गरम ठेवणारे, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे आणि एकूण आरोग्यास पूरक असे अन्न खाणे योग्य मानले जाते. तिळ आणि गुळ यांचे पारंपरिक मिश्रण यासाठी अतिशय उपयुक्त आहे.
वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर येथील चीफ डायटिशियन स्वाती अवस्थी सांगतात की, तिळ हे नैसर्गिकरित्या उष्णता निर्माण करतात आणि त्यामध्ये चांगले फॅट्स असतात. त्यामुळे शरीर उबदार राहते, सांध्यांचे आरोग्य सुधारते आणि थंडीत ऊर्जा टिकून राहते. गुळामध्ये लोह, झिंक आणि मॅग्नेशियमसारखी महत्त्वाची खनिजे असतात, जी रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात आणि हंगामी आजारांचा धोका कमी करतात.
रोगप्रतिकारशक्तीव्यतिरिक्त तिळ-गुळ त्वचा आणि केसांसाठीही खूप फायदेशीर आहे. तिळातील पोषक घटक आणि अँटीऑक्सिडंट्स त्वचेला आतून पोषण देतात आणि हिवाळ्यात होणारा कोरडेपणा आणि निस्तेजपणा कमी करतात. गुळ रक्त शुद्ध करण्यास मदत करतो, ज्यामुळे त्वचेवर नैसर्गिक तेज येते आणि त्वचा निरोगी राहते.
पचनाच्या दृष्टीनेही तिळ-गुळ खूप उपयुक्त आहे. गुळ पचनक्रिया सुधारतो आणि बद्धकोष्ठता टाळण्यास मदत करतो, तर तिळामधील फायबर पचनासाठी चांगले असते. सणासुदीच्या जेवणानंतर तिळ-गुळ खाल्ल्याने पोट हलके राहते. तसेच तिळ हे कॅल्शियमचा उत्तम शाकाहारी स्रोत असून हाडे मजबूत ठेवण्यास मदत करतात, विशेषतः महिलांसाठी आणि लहान मुलांसाठी.
रिफाइंड साखरेपासून बनवलेल्या अनेक सणासुदीच्या गोड मिठाईंपेक्षा तिळ-गुळ अधिक आरोग्यदायी आहे. गुळामुळे शरीराला हळूहळू ऊर्जा मिळते आणि साखरेची पातळी अचानक वाढत नाही, तर तिळातील प्रथिने आणि चांगले फॅट्स शरीराला पोषण देतात. त्यामुळे तिळ-गुळ हे चवदार तसेच आरोग्यासाठीही पौष्टिक ठरते.
“तिळ-गुळ घ्या, गोड गोड बोला” ही पारंपरिक म्हण आपल्याला नात्यांमध्ये गोडवा वाढवण्याचा संदेश देते. आरोग्याच्या दृष्टीनेही ही म्हण योग्य ऋतूत योग्य अन्न खाण्याचे महत्त्व सांगते. वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर येथे आम्ही संस्कृती आणि आधुनिक पोषणशास्त्र यांचा संगम असलेल्या अशा पारंपरिक आहारपद्धती अंगीकारण्याचा सल्ला देतो.
तिळ-गुळ अनेक चवदार प्रकारांमध्ये खाता येतो, जसे की तिळ-गुळाचे लाडू, चिक्की, गरम गुळाच्या पाकात मिसळलेले भाजलेले तिळ, महाराष्ट्रात लोकप्रिय असलेली तिळाची पोळी आणि तामिळनाडूमधील इल्लू उरुंडई. हे पदार्थ प्रमाणात खाल्ले तर सणासुदीच्या आनंदात चवही वाढते आणि आरोग्यही टिकून ठेवते.
या मकर संक्रांतीला, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर यांच्या तज्ज्ञ मार्गदर्शनाखाली प्रेम, गोडवा आणि चांगल्या आरोग्यासह पारंपरिक पद्धतीने सण साजरा करूया.
लेखिका : डायटिशियन स्वाती अवस्थी, चीफ डायटिशियन, वोक्हार्ट हॉस्पिटल्स, नागपूर