महाराष्ट्रात स्मार्ट मीटर यशस्वी: कोल्हापूरपासून गडचिरोलीपर्यंत डिजिटल वीज व्यवस्थेत मोठी प्रगती

कोल्हापूर:महाराष्ट्रात सध्या शांतपणे एक मोठा बदल घडत आहे. हा बदल घरांमध्ये वीज वापरण्याची, व्यवस्थापन करण्याची आणि बिल भरण्याची पद्धत पूर्णपणे बदलत आहे. कोल्हापूरमध्ये जवळपास सर्वत्र स्मार्ट मीटर बसवले गेले आहेत, तर गडचिरोली, पालघर आणि सोलापूर या भागांमध्येही त्यांचा वापर वेगाने वाढत आहे. त्यामुळे स्मार्ट मीटर आता हळूहळू सामान्य गोष्ट बनत आहेत.महाराष्ट्रात “रिवॅम्प्ड डिस्ट्रिब्युशन सेक्टर स्कीम (RDSS)” अंतर्गत 2.4 कोटी वीज मीटर स्मार्ट मीटरमध्ये बदलण्याचे काम सुरू आहे.
आकडेवारीवरून असे दिसून येते की, महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये स्मार्ट मीटरचा वापर खूप मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. कोल्हापूरमधील काही भाग या बदलात आघाडीवर आहेत. पन्हाळा परिसरात जवळपास 100% स्मार्ट मीटर बसवले गेले आहेत. सांगली आणि गडहिंग्लज विभागातील अनेक भागांमध्येही 90% पेक्षा जास्त स्मार्ट मीटर बसवले आहे. अगदी गडचिरोलीतील आरमोरी सारख्या दुर्गम भागांमध्येही स्मार्ट मीटरचा वापर 95% पेक्षा जास्त झाला आहे. यावरून स्पष्ट होते की स्मार्ट मीटर तंत्रज्ञान शहरांबरोबरच ग्रामीण भागातही मोठ्या प्रमाणात स्वीकारले जात आहे.
ही वाढ ॲडव्हान्स्ड मीटरिंग इन्फ्रास्ट्रक्चर सर्व्हिस प्रोव्हायडर्स (AMISPs) यांच्या अंमलबजावणीमुळे होत आहे. अदाणी आणि मॉन्टेकार्लो यांसारख्या कंपन्या हे मीटर बसवण्याचे काम करत आहेत. एकूण प्रगती पाहता अदाणी कंपनीने 50% पेक्षा जास्त काम पूर्ण केले आहे, तर मॉन्टेकार्लो आणि एनसीसी सारख्या कंपन्याही जवळपास समान वेगाने पुढे जात आहेत. यामुळे संपूर्ण राज्यात स्मार्ट मीटरचा मजबूत विस्तार दिसून येत आहे.
या जलद स्वीकारामागे एक मुख्य कारण आहे – नियंत्रण
स्मार्ट मीटरमुळे ग्राहकांना त्यांच्या वीज वापराची जवळपास प्रत्यक्ष वेळेत माहिती मिळते, जी जुन्या मीटरमध्ये कधीच शक्य नव्हती. अलर्ट्स, अॅप्स आणि डिजिटल डॅशबोर्डच्या मदतीने घरातील लोक आता तासागणिक, दिवसागणिक किंवा आठवड्यागणिक आपला वीज वापर पाहू शकतात. या पारदर्शकतेमुळे वीज ही दिसत नसलेली खर्चाची गोष्ट राहिली नाही, तर ती आता मोजता येणारी आणि सहज नियंत्रित करता येणारी गोष्ट बनली आहे.
दुसरा महत्त्वाचा फायदा म्हणजे अचूक बिलिंग. ऑटोमॅटिक रीडिंगमुळे अंदाजे बिल येणे आणि त्यावरून होणारे वाद आता कमी झाले आहेत. यामुळे व्यवस्थेवर लोकांचा विश्वास वाढला आहे आणि ज्या भागांमध्ये स्मार्ट मीटर मोठ्या प्रमाणात बसवले आहेत, तिथे ग्राहक समाधानही वाढले आहे.
याशिवाय काही थेट आर्थिक फायदेही मिळत आहेत. स्मार्ट मीटर वापरणाऱ्या ग्राहकांना महावितरण कडून सौर तासांमध्ये वीज वापरल्यावर प्रति युनिट 50 पैसे सूट दिली जाते. टाईम-ऑफ-डे दरांमुळे आता जास्त वीज लागणारी कामे जसे की उपकरणे चालवणे किंवा डिव्हाइस चार्ज करणे हे स्वस्त वीज उपलब्ध असलेल्या नवीकरणीय ऊर्जा (RE) च्या पीक तासांमध्ये करता येतात. मोठ्या प्रमाणावर असे ऊर्जा-बचत करणाऱ्या सवयी स्वीकारल्यामुळे अधिक शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक ऊर्जा व्यवस्था तयार होण्यास मदत होते.
बचतीव्यतिरिक्त, स्मार्ट मीटरमुळे सेवेची गुणवत्ता देखील सुधारत आहे. बिघाड लवकर ओळखता येतो, वीज खंडित होण्याच्या समस्या लवकर सोडवल्या जातात आणि वीज पुरवठा अधिक विश्वासार्ह झाला आहे. ज्या भागांमध्ये स्मार्ट मीटरचा मोठ्या प्रमाणात वापर आहे, तिथे अनेक घरांना आता कमी अडथळे आणि अधिक नियमित वीज पुरवठा मिळत आहे.
महाराष्ट्रात सध्या जे बदल होत आहे ते फक्त एक तंत्रज्ञानाची अंमलबजावणी नाही, तर ग्राहकांना अधिक अधिकार देणारा मोठा बदल आहे. ज्या भागांनी स्मार्ट मीटर स्वीकारले आहेत, तिथे वीज वापरात अधिक पारदर्शकता, नियंत्रण आणि कार्यक्षमता वाढली आहे. ज्या भागांमध्ये अजून स्मार्ट मीटर बसवलेले नाहीत, त्यांच्यासाठी कोल्हापूर, सांगली, गडचिरोली आणि पालघर यांसारख्या भागांचा अनुभव भविष्यातील बदलांची स्पष्ट झलक देतो – जिथे प्रत्येक युनिट वीज पाहता येते, त्याचा हिशोब ठेवता येतो आणि त्याचा योग्य वापर करता येतो.